Home > Kelas X > SANGHYANG JEUNG DANGIANG

SANGHYANG JEUNG DANGIANG

Mungguh timbangan Prabu Baladéwa, hiji-hijina manusa nu nyegah peperangan, raina nyalira nya éta Batara Kresna. Saéstuna anjeunna henteu niat nolak gurat-kodrat Hyang Déwata. Ning gara-gara Pandawa jeung Kurawa bebengkahan, kaayaan alam dunya sagemblengna milu harénghéng. Papaséaan henteu aya eureunna. Panyakit sarakah nerekab ka mana-mana. Tungtungna silih caplok, silih goréngkeun, jeung silih kakalakeun. Demi korbanna saha deui upama lai  kaom lemah mah, rahayat leutik cacah kuricakan.

Diceritakan Prabu Baladewa, satu-satunya manusia yang mencegah peperangan, adiknya sendiri yaitu batara kresna. Sebenarnya beliau tidak berniat menolak takdir sanghyang dewata. Namun gara-gara pandawa dan kurawa bermusuhan, keadaan alam dunia seluruhnya ikut panas. Pertengkaran tidak ada hentinya. Penyakit serakah melanda ke mana-mana. Akhirnya saling caplok, saling menjelekan, dan saling mengalahkan. Yang menjadi korbannya siapa lagi jikalau bukan kaum lemah, rakyat kecil dan cacah kuricakan.

“Kuduna mah Kresna ti heula apal. Tapi buktina bodo balilu nataku. Teu bisa maca kaayaan alam dunya . Matak ti batan digugat ku batur, mending ku aing dulur saluhureun. Detik ieu kénéh geura écagkeun éta gelar batara!” ceuk Baladéwa.

Harusnya kresna lebih dahulu tau. Tapi buktinya masa bodo. Tidak bisa membaca keadaan alam dunia. Karena itu daripada digugat oleh orang lain, mendingan oleh aku saudara tuanya. Detik ini juga segera tenggalkan gelar batara! kata Baladewa.

“Hatur pangapunten Kakang Prabu, gelar nu dicangking ku tuang rai éstuning paparin déwa. Janten teu tiasa diécagkeun kitu baé. Sagala rupina gumantung ka kersa déwa. Hususna Hyang Otipati Jagatna Batara Guru Raja Triloka.”

“Mohon maaf Kakang Prabu, gelar yang disandang oleh adikmu ini murni pemberian dewa. Jadi tidak bisa ditenggalkan begitu saja. Segalanya sudah tergantung kemauan dewa. Khususnya Hyang Otipati Jagatnata Batara Guru Raja Triloka.”

Mun teu kitu buktikeun atuh, yén jelema nu ngaran Kresna téh enya-enya wawakil déwa di dunya. Saluyu jeung sesebutanana: Sri Batara Kresna.”

Kalau begitu buktikan dulu, bahwa orang yang namanya Kresna itu benar-benar wakil dewa di dunia. Sejalan dengan julukannya : Sri Batara Kresna”

“Dupi carana?”

“Bagaimana caranya?”

“Supaya alam dunya tengtrem ayem, dangiang jeung sanghyang kudu ngahiji!”

“Agar alam dunia tentram dan aman, dangiang dan sanghyang harus bersatu!”

“Maksadna?”

“Maksudnya?”

“Resi Dorna ulah aya di Astina. Teuing kumaha carana, sina pindah ka Amarta!”

“Resi Dorna jangan ada di Astina. Tidak tahu bagaimana caranya, suruh pindah ke Amarta!”

Ngadangu kasauran ingkang raka Baladéwa, Kresna ngahuleng sakedapan. Sababaraha kali naros jero manah, walereun anjeunna nyalira: naha atawa semet kayakinan tuang raka. Tapi boa enya, gerentesna. Buktina Pandawa jeung Kurawa, hésé pisan diakurkeunana. Mun lain kawas ucing jeung anjing, lir cai jeung minyak. Moal bisa dihijikeun.

“Mendengar perkataan kakaknya Baladewa, Kresna befikir sebentar. Beberapa kali bertanya dalam hatinya, yang harus dia jawab : apa benar sampai disitu keyakinannya kakakku. Tapi mungkin benar, gerutunya. Buktinya Pandawa dan Kurawa, susah sekali didamaikan. Jikalau tidak seperti kucing dan anjing, seperti air dan minyak. Tidak bisa disatukan.”

Kitu-kitu émutanana gentos cangcaya. Naon patalina antara gelar anugrah paradéwa jeungkalakuan paraputuna Bharata. Duanana masing-masing. Nya kitu deui rupaning kajadian marcapada, kénéh-kénéh kersaning Jagat Déwata. Paralun gara-gara sanghyang jeung dangiang papisah béda nagara.

Setelah itu pikirannya berubah menjadi ragu. Apa hubungannya antara gelar anugrah paradewa dengan kelakuan para cucu Bharata. Keduanya masing-masing. Begitu juga dengan kejaduan di marcapada, itu juga adalah kehendak Jagat Dewata. Masa gara-gara sanghyang dan dangiang berpisah beda negara.

“Kumaha Kresna, sanggup atawa henteu? Mun teu sanggup, geura écagkeun ayeuna kénéh gelar batara,“ tambih dibarung tutunjuk sagala.

“Bagaimana Kresna, sanggup atau tidak? Jika tidak sanggup, segera tenggalkan sekarang juga gelar batara,” ditambah dengan menunjuk-nunjuk/

“Sanés soal sanggem atanapi henteu. Namung naha leres pangna alam dunya gétréng harénghéng téh, gara-gara Sanghyang Ismaya (Semar nu ayana di Karang Tumaritis) jeung Dangiang Dorna (anu aya di Sokalima, Astina) papisah béda nagara?”

“Bukan masalah sanggup atau tidak. Namun apakah benar alam dunia selalu panas itu gara-gara Sanghyang Ismaya (Semar yang ada di Karang Tumaritis) dan Dangiang Dorna (ada yang ada di Sokalima, Astina) berpisah beda negara?”

“Tong bulat-beulit, sanggup atawa henteu?”

“Jangan berbelit-belit, sanggup atau tidak?”

“Sakali deui pangapunten, rupina tuang rai moal tiasa nyumponan kapalay salira.”

“Sekali lagi mohon maaf, sepertinya adikmu tidak bisa memenuhi keinginan kakak.”

“Teu nanaon. Ngan sing boga kaéra. Jeung ulah hayang dipaksa, ayeuna kénéh écagkeun gelar batara ka Kresna. Leuwih hadé Kresna ulah aya di dunya.”

“Tidak apa-apa. Namun harus punya rasa malu. Dan jangan mau dipaksa, sekarang juga segera tenggalkan gelar batara kresna. Lebih baik Kresna jangan ada di dunia.”

“Aéh-aéh naha jadi ka dinya léosna, “ saurna, Kresna kagét ningali Prabu Baladéwa langsung ngagegesek dampal panangan kiwa jeung tangen.

“Mengapa jadi ke sana,” katanya Kresna kaget ningali Prabu Baladewa langsung menggesek-gesek telapak tangan kiri dan kanannya.

“Nanaonan Kakang éta téh,” niatna badé ngahalangan laku rakana. Hanjakal elat, margi tina dampal panangan Prabu Baladéwa, kabujeng bijil cahaya pikaserabeun. Disusul burinyayna tanda pakarang sakti Nenggala, sumping nyumponan pangangkir dununganana.

“Apa-apaan kaka ini,” Niatnya ingin menghalangi perilaku kakaknya. Sayang telat, karena dari telapak tangan Prabu Baladewa, terlanjur muncul cahaya yang menyilaukan. Disusul dengan percikan tanda senjata sakti Nenggala, datang menghampiri pemiliknya.

“Keur pamungkas, sanggup atawa henteu, ngahijikeun sanghyang jeung dangiang?” kituna téh bari nonjokkeun congo Nenggala kana lebah dada Kresna.

“Unutk terakhir kalinya, sanggup atau tidak, menyatukan sanghyang dan dangiang?” sambil memukulkan ujung Nenggala pada dada Kresna.

Kantenan Kresna tambih reuwasna. Sageuy anjeunna teu uninga, kumaha kasaktian Nenggala. Sakilana dilempagkeun, ulah ku katibanan langsung, sanajan ukur kaliwatan, gunung urug sagara saat. Batu ancur, tatangkalan rarungkad. Anu mawi mééh sok masihkeun éta pakarang, Prabu Baladéwa dipeupeujeuhan, sangkan ulah ngagunakeun sadaékna. Tapi pikeun mayunan karaman jahat, nu teu teurak ku pakarang séjén, Nénggala kakara meunang dipaké.

Tentu Kresna tambah kaget. Dia tidak tahu, bagaimana kesaktian Nenggala. Sekalinya dipukulkan, jangankan tertiban langsung, walauppun hanya terlewati, gunung akan hancur, lautan akan kering. Batu hancur, pepohonan tumbang. Karena itu yang memberikan senjata ini, memberikan peringatan agar jangan menggunakan semaunya. Tapi untuk menghadapi orang jahat yang tidak mempan dengan senjata yang lain, nenggala naru boleh diapakai.

“Kakang nanaonan ieu téh? Simpen deui. Kumaha mun tuang rai janten korban!”

Kakak apa-apaan ini? Simpan lagi. Bagaimana kalau adikmu menjadi korban!”

“Naon gunana Kresna hirup. Batan diwiwirang ku batur, dianggap Batara ukur ngaranna, mending dipaéhan ku aing lanceukna. Iwal sanggup ngahijikeun sanghyang jeung dangiang!”

“Apa gunanya kresna hidup. Daripada dipermalukan oleh orang lain. Dianggap batara hanya namanya, mending dibunuh oleh aku kakaknya. Kecuali sanggup menyatukan sanghyang dengan dangiang!”

“Simpen heula pakarangna,” Kresna ngawitan bingung, kedah kumaha ngalelemah ingkang raka. Rék lumpat ka mana, geus teu aya kasempetan. Tungtungna, “Kakang ampun Kakang.”

“Simpan dahulu senjatanya, “Kresna mulai bingung, harus bagaimana menenangkan kakaknya. Mau lari ke mana, sudah tidak ada kesempatan. Akhirnya, “Kakang  ampun kakang.”

“Jangji heula rék sanggup ngahijikeun sanghyang jeung dangiang?”

“Janji dahulu akan sanggup menyatukan sangyang dengan dangiang?”

*****

Caturkeun di Jonggring Salaka Kadéwan, Hyang Otipati Jagatnata, teu kirang-kirang reuwas sareng hariwangna, ngabandungan kalakuan dua putra Basudéwa.

Diceritakan di Jogring Salaka Kadewan, Hyang Otipati Jagatnata, tidak kurang kaget dan  khawatirnya, mendengarkan kelakuan dua putra Basudewa.

“Emh … dasar Ki Narayaka (jenengan Baladéwa waktos tacan sawawa) kalakuan téh, mindel lebeting manahna. Ku anjeunna jol kajudi, bakal kumaha jadina, saupami Baladéwa ngalaksanakeun niatna, padahal pan tugas Kresna téh panjang. Di antarana jadi saksi perang Bhatarayuda jaga.”

“Emh… dasar Ki Narayaka (nama Baladewa sebelum berganti nama) kelakuannya sama seperti hatinya. Oleh dia langsung terlihat, akan bagaimana jadinya, seumpama Baladewa melaksanakan niatnya, padahal kan tugas Kresna itu panjang. Di antaranya menjadi saksi perang baratayudha.”

Sabot kitu katingal aya nu nu sumping, bari celak-celuk ti jauhna:

Ketika terlihat ada yang datang, sambil larak-lirik dari kejauhan:

“Adi Guru …. Adi Guru … tiwas ….tiwas ….Adi Guru,” sidik soanten Hyang Narada Kabayan Déwa.

“Adi guru… adi guru tiwas..tiwas…. Adi Guru,” jelas suara Hyang Narada Kabayan Dewa.

Bagéa Kakang,” Hyang Guru ngabagéakeun nu sumping.

“Selamat datang kakang,” Hyang Guru menyambut yang datang.

“Moal panjang misaur, naon nu kedah dilakukeun ku Akang ayeuna?” cenah semu haruhah-haréhoh.

“Tidak akan banyak bicara, apa yang harus dilakukan oleh Akang sekarang? katanya sambil (berbicara dengan nafas tak teratur karena masih capek).

“Buru-buru lungsur ka Marcapada, bilih kabujeng duanana ilang wiwaha. Émut di Kresna aya cakra. Dina kadéséhna piraku teu sami nékadna. Upami dugi ka kitu, dunya bakal kiamah jadina.”

“Segera turun ke Marcapada, takutnya keduanya hilang akal sehat. Ingat di Kresna ada Cakra. Kalau terdesak bukan tidak mungkin sama nekatnya. Jikalau sampai dengan seperti itu, dunia akan kiamat.”

“Nya éta nu mawi Akang rurusuhan nepangan téh,” langsung mundut widi seja ngajalankeun tugas, salaku Kabayan Déwa.

“Ya, karena itu akan buru-buru menemui ,” langsung meminta ijin untuk menjalankan tugas sebagai Kabayan Dewa

Naon nu dipikahariwang ku Batara Guru sareng Narada, ampir-ampiran ngawujud. Ngaraos kulak canggeum bagja awakna, sasat aya dina dampal panangan rakana, Kresna kapaksa ngetrukkeun élmuna. Batan jadi caduk Nenggala, leuwih hadé ngaluarkeun pakarang nu teu kurang saktina, nya éta panah Cakra Wijaksana. Kumaha onam Nenggala, sakalina dipentangkeun paralun mulang natambuh.

“Apa yang dikhawatirkan oleh Batara Guru beserta Narada, hampir-hampir terwujud. Merasa jiwanya terancam, karena berada dalam genggaman kakaknya, Kresna terpaksa mengeluarkan ilmunya. Daripada menjadi korban nenggala, lebih baik mengeluarkan senjata yang tak kurang saktinya, yaitu panah cakra wijaksana. Sebagaimana Nenggala, sekalinya dipukulkan akan menyebabkan kematian.

Malah cakra mah aya langkungna. Ulah sina ngancurkeun alam du nya, malah alam kadéwataan bisa rata.

Malah cakra ada lebihnya. Jangankan untuk menghancurkan alam dunia, malah alam dewa bisa rata.

“Nyaan Kakang téh rék téga?” sasauranana robih janten rada kasar. Éta cirina Kresna ngawitan teu kiat nahan amarah.

“Benar kakang akan tega?” bicaranya berubah menjadi agak kasar. Itu cirinya Kresna mulai tidak kuat menahan amarah.

“Maké teu téga. Jang nanahaon gableg adi nyangking gelar batara, tapi dipeto sina ngahijikeun sanghyang jeung dangiang baé teu metu. Pokona titis tulis ti ajali, gurat kodrat ….” cenah teu kebat. Sabab katingal Kresna nepak dada palih kénca. Sarta harita kénéh alam dunya teu pupuguh poék mokléng, méméh muncul cahaya gumilang. Disusul aya sora handaruan, badis tujuh gunung bitu, ditambah sagara bengkah.

“Mengapa tidak tega. Untuk apa adik memiliki gelar batara, tapi ditugaskan untuk menyatikan sanghyang dan dangiang saja tidak bisa. Pokoknya takdir sudah tertulis” katanya. Sebab terlihat kresna menepuk dada sebelah kiri. Seketika itu juga alam dunia menjadi gelap gulita, sebelum muncul cahaya berkilaun. Disusul dengan suara bergemuruh, dari tujuh gunung yang meletus ditambah dengan lautan yang bergolak.

Tegas Baladéwa parantos enya nékadna. Matak panangtang Tuang Rai Sri Batara Kresna, moal rék dipanglumpatkeun. Nénggala siap pisan dilempagkeun, waktos kadangu soanten Panji Narada:

Jelas Baladewa sudah jelas niatnya. Karena itu tantangan adiknya Batara Kresna, tidak akan dihindari. Neggala siap untuk dipukulkan, waktu terdengar suara Panji Narada:

“Aéh-aéh …. nanaonan Narayaka-Narayana,” saurna, buru-buru lumungsur ti langit pingpitu.

“Aeh..aeh… apa-apaan Narayaka-Narayana,” katanya, buru-buru turun dari langit”

Abong kasauran déwa, dua satria nu tadina parantos ilang wiwaha, lir nu saré dihudangkeun. Éling teu sakara-kara.

“Karena suara dewa, dua satria yang tadinya sudah hilang akal sehat seperti yang tidur dibangunkan. Sadar seperi sediakala.

“Hayoh asupkeun deui éta pakarang!”

“Ayo masukan lagi senjata itu!”

Sorot soca Batara Narada, sageuy teu aya matakna. Duanana kawas munding dicocokan irungna, jol anu manut sakumaha pamundut Kabayan Déwa. Nenggala jeung Cakra balik deui kana tempatna. Alam dunya katut eusina teu tulus jadi korban dua gegeman linuhung lungsuran déwa.

Sorot mata Batara Narada, xxxxxxxxx. Keduanya seperti Kerbau yang disumpal hidungnya, menurut sebagaimana keinginan Kabayan Dewa.

“Nanaonan ari manéh Narayaka?” saurna ka Baladéwa.

“Apa apaan kamu Narayaka? katanya ke Baladewa.

“Ah, da maksudna gé ukur nyingsieunan,” bébéléhéman.

“Ah da maksudnya juga hanya menakut nakuti,” sambil malu.

“Nyingsieunan ngarah naon?”

“Menakut-nakuti untuk apa?”

Baladéwa teu ngawaler. Nya kitu deui Kresna, cekap tumungkul tawis nyanggakeun sembah hormat. Ongkos teu diwaler. Piraku teuing harkat déwa, maké teu apal asl-usulna.

Baladewa tidak menjawab begitu juga dengan Kresna. Cukup menunduk tanda menyerahkan sembah hormat. Tidak dijawab. Masa hargadiri dewa, tidak tahu asal usulnya.

“Sanghyang jeung dangiang mémang ngahaja dipisahkeun. Hartina moal ngalalakon bisa dihijikeun. Atuh ari ngahiji mah, perang Bhatarayuda téh kana bolay. Da apan gara-gara Aya Dangiang Dorna, Kurawa ngarasa nguntup kana wewesen para Pandawa. Maranéh nyaho kumaha balukarna upama Bhatarayuda nepi ka bolay?”

“Sanghyang dan dangiang memang sengaja dipisahkan. Waktu itu tidak akan pernah disatukan. Karena itu kalau bersatu perang Bharatayuda akan batal. Karena gara-gara ada Dangiang Dorna, Kurawa merasa dendam pada Pandawa. Kalian tahu bagaimana akibatnya kalau Bharatayuda sampai dengan batal?

Duanana angger teu ngawaler. “Lian ti harkat déwa bakal ruksak, kagoréngan bakal leuwih langgeng ngawasa alam dunya!****

Keduanya tetap tidak menjawab. “Selain dari harga diri dewa akan rusak, keburukan akan kekal meraksuki alam dunia.

Dicutat tina: Majalah Manglé No.2150

Carpon Wayang Ki Jatnika

Categories: Kelas X Tags:
  1. No comments yet.
  1. No trackbacks yet.